LNG đang thay đổi vai trò trong thương mại năng lượng toàn cầu như thế nào?

LNG đang ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong các cuộc thảo luận về thương mại, an ninh năng lượng và chiến lược nguồn cung giữa các nền kinh tế lớn. Câu chuyện Mỹ và Trung Quốc thảo luận về LNG gần đây là một ví dụ đáng chú ý. Theo tôi, điều đáng quan tâm không chỉ nằm ở việc một quốc gia mua LNG từ quốc gia nào, mà ở cách LNG đang dần trở thành một mắt xích chiến lược trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Khi năng lực xuất khẩu, nhu cầu nhập khẩu và hạ tầng LNG cùng mở rộng, bất kỳ thay đổi nào từ những thị trường lớn cũng có thể tác động đến dòng hàng, hợp đồng, vận tải và khả năng tiếp cận nguồn cung của nhiều quốc gia khác. Đây cũng là vấn đề Việt Nam cần theo dõi khi thị trường LNG trong nước đang từng bước hình thành và phát triển.

LNG toàn cầu

LNG không còn đơn thuần là câu chuyện mua và bán khí

Nếu chỉ nhìn LNG như một loại nhiên liệu được vận chuyển từ quốc gia xuất khẩu đến quốc gia nhập khẩu, chúng ta sẽ khó thấy hết vai trò của LNG trong thị trường năng lượng hiện nay. Theo tôi, điều quan trọng hơn nằm ở chuỗi giá trị phía sau mỗi lô LNG.

Để LNG đi từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ cần một hệ thống tương đối hoàn chỉnh:

  • Nguồn khí → Hóa lỏng → Vận chuyển LNG → Kho cảng tiếp nhận → Lưu trữ → Tái hóa khí → Phân phối → Tiêu thụ

Chỉ cần một mắt xích trong chuỗi này thay đổi, dòng LNG trên thị trường cũng có thể phải điều chỉnh.

Câu chuyện Mỹ và Trung Quốc đang thảo luận về LNG cho thấy khá rõ điều đó. Trung Quốc áp mức thuế 15% đối với LNG Mỹ từ tháng 2/2025; theo thông tin VTV dẫn lại, hoạt động giao LNG trực tiếp giữa hai thị trường sau đó gần như đình trệ. Hiện hai bên mới đang thảo luận khả năng điều chỉnh chính sách này và chưa có thỏa thuận cuối cùng.

Điều tôi chú ý ở đây không phải bản thân mức thuế 15%, mà là khả năng một tuyến thương mại LNG lớn có thể được kích hoạt trở lại.

Nếu nhu cầu LNG của một thị trường lớn thay đổi, các nhà cung cấp có thể điều chỉnh điểm đến của hàng hóa, doanh nghiệp vận tải điều chỉnh hành trình, còn những người mua khác phải tính toán lại chiến lược nguồn cung. LNG vì vậy có tính liên kết toàn cầu rất cao.

Đặc biệt, khi Mỹ tiếp tục gia tăng năng lực xuất khẩu LNG, câu chuyện không chỉ còn là “có bao nhiêu LNG để bán”, mà còn là “nguồn LNG đó sẽ được tiêu thụ ở đâu và theo loại hợp đồng nào”.

Theo tôi, đây chính là một trong những lý do khiến LNG ngày càng mang tính chiến lược. Một hợp đồng LNG dài hạn không chỉ giúp bên mua có thêm nguồn năng lượng mà còn giúp bên bán hình thành đầu ra cho các dự án hóa lỏng có vòng đời hàng chục năm.

Vì vậy, khi nhìn vào một thương vụ LNG lớn, chúng ta không nên chỉ nhìn giá LNG tại thời điểm ký hợp đồng. Cần nhìn rộng hơn vào nguồn cung, thời hạn hợp đồng, khả năng điều chỉnh điểm đến, chi phí vận chuyển, năng lực tiếp nhận và cả sự ổn định của toàn bộ chuỗi cung ứng.

LNG ngày nay không đơn thuần là một loại hàng hóa năng lượng. Nó đang trở thành một phần trong cách các quốc gia và doanh nghiệp xây dựng chiến lược nguồn cung dài hạn.

Vì sao các quốc gia ngày càng coi trọng việc đa dạng hóa nguồn LNG?

Theo tôi, một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của thị trường LNG hiện nay là các quốc gia nhập khẩu không chỉ quan tâm đến việc mua được khí, mà còn quan tâm nguồn khí đó đến từ đâu, hợp đồng kéo dài bao lâu và khả năng thay thế nguồn cung khi thị trường biến động.

LNG có một lợi thế khá rõ so với nguồn khí phụ thuộc hoàn toàn vào đường ống: khả năng tiếp cận nhiều nguồn cung thông qua vận tải biển. Một quốc gia có hệ thống kho cảng phù hợp về lý thuyết có thể tiếp nhận LNG từ Mỹ, Qatar, Australia hoặc những nhà cung cấp khác, tùy điều kiện thương mại và kỹ thuật.

Tuy nhiên, đa dạng hóa không có nghĩa là mua LNG từ càng nhiều nơi càng tốt.

Ở góc độ hệ thống, tôi cho rằng cần xem xét đồng thời ít nhất ba yếu tố: giá và điều kiện hợp đồng, khả năng vận chuyển, khả năng tiếp nhận của hạ tầng trong nước. Một nguồn LNG có giá hàng hóa cạnh tranh nhưng khoảng cách vận chuyển lớn, điều kiện hợp đồng thiếu linh hoạt hoặc không phù hợp với đặc tính vận hành của hệ thống tiếp nhận thì chưa chắc đã là phương án tối ưu.

Đây cũng là lý do những thay đổi giữa các thị trường lớn như Mỹ và Trung Quốc đáng được theo dõi. Nếu một khách hàng lớn điều chỉnh cơ cấu nhập khẩu, LNG từ một số nguồn có thể được phân bổ lại. Ngược lại, những nguồn từng phục vụ thị trường đó cũng có thể tìm kiếm khách hàng khác.

Thị trường vì vậy tạo thành một mạng lưới liên kết chứ không vận hành theo từng cặp quốc gia riêng biệt.

Hợp đồng LNG cũng là một phần của chiến lược nguồn cung

Một điểm khác tôi cho rằng rất quan trọng là cấu trúc hợp đồng.

Với LNG, doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn hàng thông qua hợp đồng dài hạn hoặc thị trường giao ngay. Hai hình thức này phục vụ những mục tiêu khác nhau.

Hợp đồng dài hạn có thể tạo nền tảng ổn định hơn cho kế hoạch nguồn cung và giúp các bên dự tính sản lượng trong thời gian dài. Trong khi đó, thị trường giao ngay mang lại tính linh hoạt khi nhu cầu tăng đột biến hoặc cần bổ sung nguồn trong một giai đoạn nhất định.

Vấn đề nằm ở việc cân bằng hai yếu tố:

  • Ổn định nguồn cung ↔ Linh hoạt thị trường

Theo tôi, đây mới là bài toán quan trọng đối với những quốc gia đang phát triển thị trường LNG. Phụ thuộc quá nhiều vào một nguồn cung tạo ra rủi ro tập trung; nhưng phụ thuộc quá lớn vào thị trường giao ngay cũng khiến người mua tiếp xúc nhiều hơn với biến động giá và cạnh tranh hàng hóa trong những thời điểm nhu cầu tăng cao.

Vì vậy, đa dạng hóa LNG không đơn thuần là đa dạng quốc gia cung cấp. Đó còn là đa dạng hình thức hợp đồng, thời hạn mua, tuyến vận chuyển và phương án dự phòng.

Khi nhìn theo cách này, việc LNG ngày càng xuất hiện trong những thỏa thuận thương mại lớn cũng dễ hiểu hơn. Đằng sau mỗi hợp đồng không chỉ là một lượng khí được mua bán, mà có thể là cam kết nguồn cung và đầu ra kéo dài nhiều năm, gắn với cả một hệ thống từ nhà máy hóa lỏng, tàu vận chuyển đến kho cảng và thị trường tiêu thụ.

Và chính đặc điểm đó đang khiến LNG ngày càng có vị trí quan trọng trong chiến lược năng lượng dài hạn của nhiều quốc gia.

Việt Nam cần nhìn LNG như một chuỗi cung ứng hoàn chỉnh

Từ những biến động của thị trường LNG thế giới, theo tôi, vấn đề Việt Nam cần quan tâm không phải là Mỹ sẽ bán bao nhiêu LNG cho Trung Quốc hay một quốc gia cụ thể sẽ trở thành nguồn cung chính. Điều quan trọng hơn là chuẩn bị khả năng thích ứng khi dòng LNG quốc tế liên tục thay đổi.

Việt Nam đang từng bước hình thành thị trường nhập khẩu LNG. Khi đó, chúng ta sẽ ngày càng chịu ảnh hưởng trực tiếp hơn từ giá LNG quốc tế, nhu cầu của các thị trường lớn, năng lực vận tải biển và tình trạng nguồn cung tại các trung tâm xuất khẩu.

Vì vậy, tôi cho rằng cần nhìn LNG theo một chuỗi:

  • Nguồn LNG → Hợp đồng → Vận chuyển → Tiếp nhận → Lưu trữ → Tái hóa khí → Phân phối → Tiêu thụ

Nếu chỉ tập trung vào việc tìm nguồn LNG giá tốt mà hạ tầng tiếp nhận chưa đồng bộ, hiệu quả của toàn bộ chuỗi vẫn bị hạn chế. Ngược lại, đầu tư kho cảng và hệ thống tái hóa khí nhưng không xây dựng được chiến lược nguồn cung phù hợp cũng có thể tạo ra những khoảng trống trong vận hành.

Chuỗi LNG

Việt Nam cần chuẩn bị khả năng linh hoạt về nguồn cung

Theo tôi, đây là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Thị trường LNG toàn cầu có thể thay đổi khá nhanh. Một đợt lạnh tại Đông Bắc Á, nhu cầu khí tăng tại châu Âu, sự cố tại một cơ sở hóa lỏng hoặc thay đổi trong luồng vận tải biển đều có thể tác động đến cung – cầu LNG trong từng thời điểm.

Việt Nam vì vậy cần hướng đến một cơ cấu nguồn cung có khả năng thích ứng, thay vì phụ thuộc quá lớn vào một thị trường hoặc một phương thức mua hàng.

Điều này không có nghĩa phải mua LNG từ thật nhiều quốc gia. Quan trọng hơn là xây dựng được danh mục nguồn cung phù hợp, kết hợp giữa tính ổn định dài hạn và khả năng bổ sung linh hoạt khi nhu cầu thay đổi.

Hạ tầng trong nước phải đi cùng chiến lược nhập khẩu

Một vấn đề khác mà tôi đặc biệt quan tâm là sự đồng bộ của hạ tầng.

LNG sau khi cập cảng chưa thể ngay lập tức trở thành nguồn khí cho nhà máy. LNG phải được tiếp nhận, lưu trữ ở nhiệt độ rất thấp, tái hóa khí và sau đó đưa qua hệ thống phân phối đến nơi sử dụng.

Do đó, khi đánh giá một dự án LNG, không nên chỉ nhìn vào công suất của kho chứa hay số lượng LNG dự kiến nhập khẩu. Cần đánh giá khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống.

Kho cảng tiếp nhận được bao nhiêu? Công suất tái hóa khí thế nào? Hệ thống đường ống có đáp ứng lưu lượng không? Phụ tải phía sau có ổn định không? Nếu tàu LNG đến chậm thì hệ thống có lượng dự trữ và phương án vận hành thay thế hay không?

Đó đều là những câu hỏi thực tế cần được giải quyết ngay từ khâu quy hoạch và thiết kế.

LNG càng mang tính toàn cầu, hệ thống trong nước càng phải chủ động

Theo quan điểm của tôi, đây là bài học quan trọng nhất từ những biến động LNG quốc tế hiện nay.

Việt Nam không thể kiểm soát nhu cầu LNG của Trung Quốc, chính sách xuất khẩu của Mỹ hay diễn biến năng lượng tại châu Âu. Nhưng chúng ta có thể chủ động hơn với hạ tầng tiếp nhận, phương án nguồn cung, khả năng dự trữ và cách tổ chức hệ thống LNG trong nước.

Thị trường quốc tế càng biến động thì giá trị của một hệ thống có khả năng thích ứng càng lớn.

Vì vậy, thay vì chỉ đặt câu hỏi “LNG mua ở đâu rẻ nhất?”, theo tôi, câu hỏi cần đặt ra là:

“Làm thế nào để xây dựng một chuỗi LNG đủ ổn định, linh hoạt và an toàn khi thị trường thế giới thay đổi?”

Đó mới là vấn đề có ý nghĩa dài hạn đối với quá trình phát triển LNG tại Việt Nam.

Việc LNG ngày càng xuất hiện trong các cuộc thảo luận thương mại giữa những nền kinh tế lớn cho thấy vai trò của loại năng lượng này đang thay đổi. LNG không còn chỉ là câu chuyện mua khí ở đâu, giá bao nhiêu, mà ngày càng gắn với chiến lược nguồn cung, hạ tầng, vận tải và an ninh năng lượng dài hạn.

Theo tôi, với Việt Nam, điều cần quan tâm không phải chạy theo từng biến động ngắn hạn của thị trường thế giới, mà là xây dựng một chuỗi LNG đủ hoàn chỉnh và có khả năng thích ứng:

  • Đa dạng nguồn cung → Hợp đồng phù hợp → Vận chuyển → Kho cảng → Lưu trữ → Tái hóa khí → Phân phối → Tiêu thụ.

Khi các mắt xích này được phát triển đồng bộ, Việt Nam sẽ có nền tảng tốt hơn để chủ động trước những thay đổi của thị trường LNG quốc tế.

Ở góc độ một người làm trong lĩnh vực LPG, LNG, tôi cho rằng giá LNG quan trọng, nhưng khả năng đảm bảo nguồn cung ổn định, vận hành an toàn và duy trì liên tục cho hệ thống còn quan trọng hơn. Bởi cuối cùng, giá trị của LNG không nằm ở việc chúng ta nhập được bao nhiêu, mà ở khả năng biến nguồn năng lượng đó thành một phần ổn định và hiệu quả trong hệ thống năng lượng của Việt Nam.

Nội dung được phân tích theo quan điểm cá nhân, nếu bạn cần đọc nội dung chi tiết có thể xem ở link => https://vtv.vn/lng-tro-thanh-tam-diem-thuong-dinh-my-trung-100260921161258673.htm