Nguồn lạnh LNG có thể được tận dụng như thế nào trong sản xuất khí công nghiệp?

Khi nói đến LNG, phần lớn chúng ta thường quan tâm đến nguồn cung, giá khí, kho chứa, quá trình tái hóa khí và khả năng cung cấp năng lượng cho nhà máy. Tuy nhiên, LNG còn mang theo một giá trị kỹ thuật rất đáng chú ý: nguồn lạnh ở nhiệt độ cực thấp.

LNG được lưu trữ ở khoảng -162°C. Trước khi đưa vào hệ thống đường ống để sử dụng, LNG phải trải qua quá trình tái hóa khí. Trong quá trình này, một lượng lạnh đáng kể cần được trao đổi với môi trường hoặc một hệ thống công nghệ khác. Nếu có thể thu hồi và sử dụng hợp lý nguồn lạnh đó, LNG không chỉ cung cấp khí sau tái hóa mà còn có thể tạo thêm giá trị cho các quá trình công nghiệp cần nhiệt độ thấp.

Dự án nhà máy khí công nghiệp của Messer tại TP.HCM là một trường hợp đáng chú ý khi doanh nghiệp đề cập phương án tận dụng nguồn lạnh từ quá trình tái hóa LNG cho hoạt động tách không khí, qua đó phục vụ sản xuất oxy, nitơ và argon.

Chuyên gia Vũ Văn Tuấn

Dưới góc nhìn của tôi, đây là vấn đề đáng phân tích hơn chính quy mô của một dự án cụ thể. Câu hỏi đặt ra là: nguồn lạnh LNG được hình thành ở đâu, có thể thu hồi như thế nào và tại sao việc tích hợp với hệ thống sản xuất khí công nghiệp lại có thể mang lại hiệu quả năng lượng?

Nếu nhìn LNG theo hướng này, chúng ta sẽ thấy một giá trị khác của hạ tầng LNG: không chỉ tiếp nhận và tái hóa khí, mà còn có khả năng khai thác sâu hơn giá trị năng lượng trong toàn bộ chuỗi công nghệ.

Nguồn lạnh LNG hình thành ở đâu trong quá trình tái hóa khí?

Để hiểu vì sao nguồn lạnh LNG có thể được tận dụng cho sản xuất khí công nghiệp, trước tiên cần nhìn vào đặc tính của LNG.

Khí tự nhiên sau khi được làm sạch sẽ được hóa lỏng ở nhiệt độ khoảng -162°C. Khi chuyển sang trạng thái lỏng, thể tích của khí tự nhiên giảm khoảng 600 lần, tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu trữ và vận chuyển bằng tàu LNG trên những khoảng cách lớn.

Khi LNG đến kho cảng tiếp nhận, quy trình cơ bản có thể hình dung như sau:

  • Tàu LNG → Bồn chứa LNG → Bơm LNG → Thiết bị tái hóa khí → Khí tự nhiên → Đường ống → Khách hàng

Điểm đáng chú ý nằm ở công đoạn tái hóa khí.

LNG trong bồn chứa vẫn được duy trì ở nhiệt độ cực thấp. Để đưa LNG trở lại trạng thái khí và cấp vào hệ thống phía sau, LNG phải nhận nhiệt thông qua thiết bị trao đổi nhiệt. Tùy cấu hình công nghệ của từng terminal, nguồn nhiệt có thể đến từ nước biển, nước tuần hoàn hoặc những hệ thống trao đổi nhiệt khác.

Nhìn theo chiều ngược lại, chúng ta có thể hiểu rằng LNG đang sở hữu một nguồn lạnh rất lớn.

Nếu nguồn lạnh này chỉ được giải phóng trong quá trình tái hóa mà không được tích hợp với một nhu cầu sử dụng lạnh khác, một phần tiềm năng năng lượng của hệ thống chưa được khai thác.

Tại sao nguồn lạnh LNG lại phù hợp với quá trình tách không khí?

Đây chính là điểm khiến việc kết hợp LNG với ngành khí công nghiệp trở nên đáng chú ý.

Không khí xung quanh chúng ta chủ yếu gồm nitơ và oxy, bên cạnh argon cùng một số thành phần khác. Để sản xuất các loại khí công nghiệp với quy mô lớn và độ tinh khiết cao, một trong những công nghệ phổ biến là tách không khí ở nhiệt độ thấp – cryogenic air separation.

Có thể hình dung đơn giản:

  • Không khí → Nén → Làm sạch → Làm lạnh sâu → Hóa lỏng một phần → Chưng cất phân đoạn → O₂ / N₂ / Ar

Trong chuỗi công nghệ này, việc đưa không khí xuống vùng nhiệt độ rất thấp là một công đoạn quan trọng và tiêu tốn năng lượng.

Trong khi đó, tại một hệ thống LNG gần đó lại đang tồn tại một nguồn lạnh ở khoảng -162°C cần được đưa trở lại điều kiện nhiệt độ phù hợp để khí hóa.

Hai quá trình vì vậy có khả năng bổ trợ về mặt nhiệt năng.

Thay vì để toàn bộ nguồn lạnh của LNG được trao đổi theo phương án tái hóa thông thường, hệ thống có thể được thiết kế để thu hồi một phần nguồn lạnh đó thông qua các thiết bị trao đổi nhiệt và tích hợp vào quá trình làm lạnh phục vụ tách không khí.

Có thể hình dung nguyên lý:

LNG (-162°C)
↓
Thu hồi nguồn lạnh
↓
Hỗ trợ làm lạnh quá trình tách không khí
↓
Giảm nhu cầu năng lượng của hệ thống ASU
↓
Sản xuất O₂ – N₂ – Ar

Đồng thời:

LNG → Nhận nhiệt → Tái hóa thành khí tự nhiên → Đưa vào hệ thống sử dụng

Như vậy, cùng một quá trình trao đổi nhiệt có thể tạo ra giá trị cho cả phía LNG và phía sản xuất khí công nghiệp.

Giá trị nằm ở việc tích hợp hai hệ thống

Theo tôi, đây mới là điểm quan trọng nhất.

Không nên hiểu rằng cứ có kho LNG thì có thể ngay lập tức đưa nguồn lạnh sang nhà máy khí công nghiệp. Để thực hiện hiệu quả, hai hệ thống phải được tính toán đồng bộ về công suất, lưu lượng, khoảng cách, nhiệt độ, chế độ vận hành, thiết bị trao đổi nhiệt và độ ổn định của nguồn LNG.

Ví dụ, terminal LNG có công suất tái hóa rất lớn nhưng nhà máy tách khí chỉ cần một phần nhỏ nguồn lạnh thì khả năng thu hồi cũng chỉ giới hạn ở nhu cầu thực tế. Ngược lại, nếu nhà máy khí công nghiệp phụ thuộc quá lớn vào nguồn lạnh LNG nhưng terminal không vận hành liên tục, hệ thống phải có phương án dự phòng.

Do đó, bài toán thực tế không chỉ là:

“Nguồn lạnh LNG có sử dụng được hay không?”

Mà phải là:

“Có thể tích hợp nguồn lạnh LNG vào quy trình công nghiệp như thế nào để hai hệ thống vận hành ổn định, an toàn và đạt hiệu quả năng lượng?”

Theo góc nhìn của tôi, chính tư duy tích hợp hệ thống này mới mở ra giá trị lớn hơn cho hạ tầng LNG. Khi LNG được xem không chỉ là một nguồn nhiên liệu mà còn là một nguồn lạnh công nghiệp có thể thu hồi, giá trị của mỗi đơn vị LNG đi qua terminal có thể được khai thác sâu hơn trước khi khí được đưa đến người sử dụng cuối cùng.

Tận dụng nguồn lạnh LNG mang lại giá trị gì cho sản xuất khí công nghiệp?

Điểm đáng chú ý của việc kết hợp terminal LNG với nhà máy tách khí không nằm ở việc tạo ra thêm một loại năng lượng mới. Giá trị thực sự nằm ở khả năng tận dụng nguồn lạnh vốn đã tồn tại trong LNG để giảm một phần năng lượng cần thiết cho quá trình làm lạnh sâu.

Trong một hệ thống tách khí bằng công nghệ cryogenic, điện năng được sử dụng đáng kể cho quá trình nén và tạo điều kiện nhiệt động cần thiết để đưa không khí xuống vùng nhiệt độ rất thấp trước khi phân tách thành oxy, nitơ và argon.

Nếu có thể đưa nguồn lạnh LNG vào đúng vị trí trong chu trình công nghệ, hệ thống có cơ hội giảm tải cho một số công đoạn làm lạnh.

Có thể hình dung mối liên kết:

Kho LNG → Tái hóa khí → Thu hồi nguồn lạnh
↓
Nhà máy tách khí → Làm lạnh sâu → Chưng cất → O₂ / N₂ / Ar

Thay vì xem hai nhà máy là hai hệ thống hoàn toàn độc lập, chúng ta bắt đầu nhìn thấy khả năng hình thành một hệ sinh thái năng lượng – khí công nghiệp có tính tích hợp.

Giảm điện năng mới chỉ là một phần của bài toán

Trong dự án được công bố tại TP.HCM, Messer cho biết việc tận dụng nguồn lạnh LNG có thể giúp giảm khoảng 50% điện năng tiêu thụ so với quy trình thông thường. Đây là con số đáng chú ý, nhưng cần hiểu đây là thông tin gắn với giải pháp và cấu hình dự án cụ thể, không nên mặc định rằng mọi hệ thống tận dụng nguồn lạnh LNG đều đạt cùng mức tiết kiệm.

Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như công nghệ ASU, công suất nhà máy, lưu lượng LNG được tái hóa, chế độ vận hành, hiệu suất trao đổi nhiệt và mức độ đồng bộ giữa hai hệ thống.

Theo tôi, điều đáng quan tâm hơn con số tiết kiệm cụ thể là nguyên lý tận dụng năng lượng.

LNG đã phải được đưa từ khoảng -162°C lên điều kiện phù hợp để trở lại trạng thái khí. Trong khi đó, nhà máy tách khí lại phải sử dụng năng lượng để đưa dòng không khí xuống nhiệt độ rất thấp.

Một bên cần nhận nhiệt, một bên cần tạo lạnh.

Nếu hai nhu cầu này được kết nối bằng một hệ thống trao đổi nhiệt được thiết kế phù hợp, nguồn lạnh của LNG có thể trở thành một phần đầu vào hữu ích cho quá trình sản xuất khí công nghiệp.

Nhưng hiệu quả năng lượng phải đi cùng tính ổn định vận hành

Ở góc độ kỹ thuật, tôi cho rằng đây là vấn đề cần được đặt lên hàng đầu.

Một nhà máy khí công nghiệp thường phải cung cấp oxy, nitơ hoặc argon liên tục cho khách hàng. Trong nhiều ngành như thép, điện tử, hóa chất, thực phẩm hay sản xuất công nghiệp, sự gián đoạn nguồn khí có thể ảnh hưởng trực tiếp đến dây chuyền.

Trong khi đó, chế độ tái hóa LNG có thể thay đổi theo nhu cầu tiêu thụ khí, lịch tiếp nhận LNG và phương thức vận hành của terminal.

Do đó, nhà máy không thể đơn giản thiết kế theo nguyên tắc:

Có LNG → Có nguồn lạnh → Nhà máy tách khí hoạt động.

Hệ thống phải tính đến trường hợp lưu lượng LNG giảm, terminal thay đổi chế độ vận hành hoặc nguồn lạnh thu hồi không đáp ứng nhu cầu tại một thời điểm nhất định.

Điều đó đồng nghĩa với việc công nghệ tích hợp vẫn cần phương án vận hành dự phòng để duy trì khả năng sản xuất khí công nghiệp.

Khoảng cách giữa hai hệ thống cũng rất quan trọng

Nguồn lạnh khác với LNG hay khí tự nhiên ở chỗ không thuận lợi để truyền tải đi xa.

Nếu nhà máy sử dụng nguồn lạnh nằm quá xa terminal LNG, hệ thống trao đổi và vận chuyển môi chất lạnh sẽ phức tạp hơn, tổn thất nhiệt tăng lên và chi phí đầu tư hạ tầng cũng lớn hơn.

Vì vậy, mô hình này có lợi thế rõ ràng khi các cơ sở sử dụng nguồn lạnh được bố trí gần kho LNG hoặc trong một cụm công nghiệp có khả năng tích hợp hạ tầng.

Đây là điểm tôi cho rằng rất đáng chú ý đối với quá trình phát triển LNG tại Việt Nam.

Thay vì chỉ nhìn một terminal LNG như nơi tiếp nhận – lưu trữ – tái hóa – cấp khí, về dài hạn có thể nghiên cứu rộng hơn:

  • Terminal LNG → Nguồn khí + Nguồn lạnh → Các ngành công nghiệp liên kết

Khi đó, giá trị của hạ tầng LNG không chỉ được đo bằng lượng khí tự nhiên cung cấp ra thị trường, mà còn có thể được đánh giá thông qua khả năng tận dụng các dòng năng lượng phát sinh trong quá trình vận hành.

Theo tôi, đây chính là bước chuyển từ tư duy “sử dụng LNG” sang “khai thác hiệu quả toàn bộ chuỗi giá trị LNG”.

Việt Nam có thể khai thác nguồn lạnh LNG theo hướng nào?

Theo tôi, giá trị lớn nhất từ câu chuyện tận dụng nguồn lạnh LNG không nằm ở một dự án riêng lẻ, mà ở cách chúng ta quy hoạch hệ sinh thái công nghiệp xung quanh hạ tầng LNG.

Khi Việt Nam phát triển thêm các kho cảng LNG, nếu chỉ tính toán chức năng tiếp nhận, lưu trữ và tái hóa khí thì chúng ta mới khai thác một phần giá trị của LNG. Nguồn lạnh sinh ra trong quá trình tái hóa có thể được xem xét như một nguồn tài nguyên kỹ thuật cho những ngành công nghiệp phù hợp.

Không phải ngành nào cũng phù hợp để sử dụng nguồn lạnh LNG

Đây là điểm cần làm rõ.

Không nên hiểu rằng cứ đặt một nhà máy cạnh terminal LNG là có thể tận dụng hiệu quả nguồn lạnh. Ứng dụng phải có nhu cầu lạnh đủ lớn, tương đối ổn định và phù hợp về nhiệt độ.

Sản xuất khí công nghiệp bằng công nghệ tách khí nhiệt độ thấp là một ví dụ đáng chú ý. Ngoài ra, về mặt công nghệ, nguồn lạnh LNG còn có thể được nghiên cứu cho một số quá trình cần nhiệt độ thấp khác, tùy điều kiện của từng dự án.

Nhưng trước khi triển khai, bài toán kinh tế – kỹ thuật phải trả lời được ít nhất ba vấn đề: nguồn lạnh có ổn định không, khoảng cách truyền tải có phù hợp không và giá trị năng lượng thu hồi có đủ bù cho chi phí đầu tư hệ thống hay không.

Nếu ba yếu tố này không được giải quyết, một ý tưởng tốt về mặt kỹ thuật chưa chắc đã trở thành một dự án hiệu quả.

Cần quy hoạch từ đầu thay vì bổ sung sau

Theo kinh nghiệm của tôi khi nhìn vào các hệ thống khí công nghiệp, việc tích hợp ngay từ giai đoạn thiết kế luôn thuận lợi hơn việc cố gắng kết nối các hệ thống đã vận hành độc lập.

Với LNG cũng vậy.

Nếu một khu vực được xác định sẽ phát triển terminal LNG, chúng ta có thể nghiên cứu đồng thời các phụ tải công nghiệp xung quanh:

Terminal LNG → Tái hóa khí → Thu hồi nguồn lạnh → Nhà máy khí công nghiệp → O₂ / N₂ / Ar → Nhà máy sử dụng

Ở chiều còn lại:

LNG → Tái hóa → Khí tự nhiên → Nhà máy điện / Nhà máy công nghiệp / Hệ thống phân phối khí

Khi hai chuỗi này được kết nối, một terminal LNG không còn đơn thuần là điểm nhập và cấp khí mà có thể trở thành hạt nhân của một cụm công nghiệp sử dụng năng lượng tích hợp.

Đây là hướng tiếp cận tôi cho rằng rất đáng nghiên cứu tại Việt Nam.

Hiệu quả phải được đánh giá trên toàn bộ hệ thống

Một sai lầm dễ gặp khi đánh giá giải pháp tiết kiệm năng lượng là chỉ nhìn vào một thiết bị hoặc một công đoạn.

Ví dụ, nếu nguồn lạnh LNG giúp giảm điện cho quá trình tách khí nhưng lại đòi hỏi đường ống truyền tải quá dài, hệ thống trao đổi nhiệt phức tạp hoặc chi phí dự phòng quá lớn thì hiệu quả tổng thể có thể khác đáng kể so với tính toán ban đầu.

Vì vậy, cần đánh giá theo vòng đời của dự án:

  • Chi phí đầu tư → Chi phí vận hành → Điện năng tiết kiệm → Độ ổn định → Khả năng khai thác công suất → Chi phí bảo trì → Hiệu quả dài hạn.

Đặc biệt, hệ thống LNG và khí công nghiệp đều liên quan đến những yêu cầu kỹ thuật và an toàn cao. Việc tích hợp hai hệ thống không thể đánh đổi độ tin cậy và an toàn vận hành chỉ để đạt mục tiêu tiết kiệm năng lượng.

LNG cần được nhìn rộng hơn một loại nhiên liệu

Đây cũng là điều tôi rút ra từ trường hợp nhà máy khí công nghiệp đang được phát triển tại TP.HCM.

Nếu chỉ nhìn LNG ở điểm cuối, chúng ta thấy một nguồn khí dùng cho phát điện hoặc sản xuất công nghiệp. Nhưng nếu nhìn toàn bộ quá trình từ lúc LNG cập cảng đến khi được tái hóa, chúng ta sẽ thấy trong chuỗi đó còn tồn tại những giá trị kỹ thuật có thể tiếp tục khai thác.

Theo tôi, tư duy cần chuyển từ:

“Nhập LNG để sử dụng khí”

sang:

“Làm thế nào khai thác hiệu quả nhất giá trị của LNG trong toàn bộ chuỗi?”

Khi Việt Nam đầu tư ngày càng nhiều vào hạ tầng LNG, câu hỏi này sẽ trở nên quan trọng hơn. Một hệ thống LNG hiệu quả trong tương lai không nhất thiết chỉ là hệ thống có công suất lớn, mà phải là hệ thống tận dụng tốt năng lượng, kết nối được với nhu cầu công nghiệp và tạo ra giá trị cao hơn trên cùng một hạ tầng đầu tư.

Và việc thu hồi nguồn lạnh LNG cho sản xuất khí công nghiệp là một ví dụ rất rõ cho hướng tiếp cận đó.

Nguồn lạnh LNG cho thấy một góc nhìn rộng hơn về giá trị của LNG trong công nghiệp. LNG không chỉ cung cấp khí tự nhiên sau quá trình tái hóa, mà nguồn lạnh ở nhiệt độ rất thấp cũng có thể trở thành một nguồn năng lượng hữu ích nếu được thu hồi và tích hợp đúng công nghệ.

Việc kết hợp tái hóa LNG với quá trình tách không khí để sản xuất O₂, N₂ và Ar là một ví dụ điển hình. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phải được đánh giá trên toàn hệ thống, từ lưu lượng LNG, công suất nhà máy, khoảng cách, thiết bị trao đổi nhiệt đến tính liên tục và an toàn trong vận hành.

Theo tôi, khi Việt Nam tiếp tục phát triển hạ tầng LNG, chúng ta nên đặt một câu hỏi rộng hơn:

“Ngoài nguồn khí, còn giá trị nào trong chuỗi LNG có thể được tận dụng?”

Nếu tư duy này được đưa vào ngay từ giai đoạn quy hoạch và thiết kế, LNG có thể không chỉ là một nguồn nhiên liệu nhập khẩu mà còn trở thành mắt xích của một hệ sinh thái công nghiệp tích hợp, sử dụng năng lượng hiệu quả hơn và tạo thêm giá trị từ chính hạ tầng LNG đã đầu tư.

Trên đây là những phân tích theo quan điểm cá nhân, bạn muốn tìm hiểu thêm thông tin có thể vào đường dẫn => https://tuoitre.vn/ong-lon-khi-cong-nghiep-duc-xay-nha-may-37-trieu-usd-o-tphcm-100260712135559104.htm